Home / ਓਪੀਨੀਅਨ / ਕਾਕੋਰੀ ਕਾਂਡ – ਗੋਰੇ ਹਾਕਮਾਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣੀ ਘਟਨਾ

ਕਾਕੋਰੀ ਕਾਂਡ – ਗੋਰੇ ਹਾਕਮਾਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣੀ ਘਟਨਾ

-ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ;

ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਨ ਕਾਇਮ ਕਰਕੇ ਅੰਗਰੇਜ ਸਰਕਾਰ ਖਿਲਾਫ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਸ਼ੋਸਲਿਸਟ ਰੀਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਜੋ 1931 ਤੱਕ ਸਰਗਰਮ ਰਹੀ।

ਦੇਸ਼ ਉਪਰੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਜੂਲਾ ਉਤਾਰਨ ਖਾਤਰ ਉਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਨੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਤੇਜ ਕਰਦਿਆਂ ਕਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਗਣੇਸ਼ ਸ਼ੰਕਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਪ੍ਰੈਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅੱਡਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਥੇ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ, ਪੰਡਿਤ ਰਾਮ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਿ ਬਿਸਮਲਾ, ਯੋਗੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਚੈਟਰਜੀ, ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ ਸਿਨਹਾ ਤੇ ਬੁਟਕੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ, ਗਣੇਸ਼ ਸ਼ੰਕਰ ਕੋਲ ਅਕਸਰ ਹੀ ਆਉਦੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਖਰਚੇ ਤੋਰਨ ਲਈ ਰਾਜਸੀ ਡਾਕਿਆਂ ਦੀ ਸਕੀਮ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ,ਰਾਮ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਿ ਬਿਸਮਲਾ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਫਤਿਹਪੁਰ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਦੇ ਘਰ ਡਾਕਾ ਮਾਰਿਆ। ਥੋੜੇ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰ ਡਾਕਾ ਮਾਰਨ ਗਏ ਪਰ ਅਸਫਲ ਰਹੇ।

9 ਅਗਸਤ 1925 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਤੋਂ ਲਖਨਊ ਜਾ ਰਹੀ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਕਾਕੋਰੀ ਅਤੇ ਆਲਮ ਨਗਰ ਦੇ ਰੇਲਵੇ ਸ਼ਟੇਸਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖਿਲਾਰ ਕੇ ਡਾਕਾ ਮਾਰਿਆ। ਯਾਤਰਾ ਗੱਡੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਇਨਕਲਾਬੀ ਅਸ਼ਫਾਕ ਉਲਾ ਖਾਨ, ਰਾਜਿੰਦਰ ਨਾਥ ਲਹਿਰੀ ਤੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਨਾਥ ਸਨ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਥੀ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਗੱਡੀ ਰੋਕਣ ਲਈ ਜੰਜੀਰ ਖਿੱਚੀ ਤੇ ਗੱਡੀ ਰੁੱਕ ਗਈ। ਗੱਡੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਰੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਡਤ ਰਾਮ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਿ ਬਿਸਮਲਾ,ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ, ਬਨਵਾਰੀ ਲਾਲ, ਮੁਕੰਦ ਲਾਲ, ਮੁਰਾਰੀ ਲਾਲ, ਕਿਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਨ ਗੁਪਤਾ ਸੀ।

ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਪਿਸਤੌਲਾਂ ਤਾਣ ਕੇ ਮੁਸਾਫਿਰਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਗੱਡੀ ਤੋਂ ਨਾ ਉਤਰੇ। ਦਸਾਂ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਮੁਕਾ ਲਿਆ। ਗੱਡੀ ਅਗਲੇ ਸ਼ਟੇਸਨ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਈ।

ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸਰਕਾਰੀ ਖਜਾਨਾ ਹੱਥ ਲੱਗਾ। ਲਗਭਗ 14000 ਰੁਪਏ ਤਿੰਨ ਪੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨ ਕੇ ਬਿਨਾ ਰੋਕ ਟੋਕ ਲਖਨਉ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਘਟਨਾ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਚੈਲਿੰਜ ਸੀ। ਇਸ ਡਕੈਤੀ ਦੀ ਸੂਹ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪੰਜ ਹਜਾਰ ਰੁਪਏ ਨਗਦ ਇਨਾਮ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗਿਰਫਤਾਰੀਆਂ ਦਾ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

ਕਾਕੋਰੀ ਕੇਸ ਡੇਢ ਸਾਲ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਕਾਂਡ ਵਿੱਚ 18 ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ਇਸਦਾ ਫੈਸਲਾ 6 ਅਪ੍ਰੈਲ 1927 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਵਿਚ 17 ਦਸੰਬਰ 1927 ਨੂੰ ਰਾਜਿੰਦਰ ਨਾਥ ਲਹਿਰੀ ਨੂੰ ਗੌਂਡਾ ਜੇਲ ਤੇ 19 ਦਸੰਬਰ 1927 ਨੂੰ ਪੰਡਤ ਰਾਮ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਿ ਬਿਸਮਲਾ ਨੂੰ ਗੋਰਖਪੁਰ, ਰੋਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੈਨੀ ਨੂੰ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਤੇ ਅਸ਼ਫਾਕ ਉਲਾ ਨੂੰ ਫੈਜਾਬਾਦ ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਿਤੀ ਗਈ। ਚਾਰ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਤੇ ਬਾਕੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੋਂ 14 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੀ ਕੈਦ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦਿਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਕੰਮ ਤੇ ਬਹੁਤ ਅਸਰ ਪਿਆ। ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ ਸਾਧੂ ਦਾ ਭੇਸ ਵਟਾ ਕੇ ਝਾਂਸੀ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜੋ ਅਖੀਰ ਤਕ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।

Check Also

ਪੰਜਾਬ ਚੋਣਾਂ – ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਚਰਚਾ, ਕੀ ਕਰਨਾ ਲੋੜੀਏ ? ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵੋਟਰਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਲਈ…

ਡਾ. ਪਿਆਰਾ ਲਾਲ ਗਰਗ   ਸਾਨੂੰ ਸੱਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਹਾਲਤ ਮੰਦੀ …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *