Home / ਓਪੀਨੀਅਨ / ਤੀਖਣ ਬੁੱਧੀ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਤੇ ਮਹਾਨ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ ਚਿੰਤਕ ਪਲੈਟੋ

ਤੀਖਣ ਬੁੱਧੀ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਤੇ ਮਹਾਨ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ ਚਿੰਤਕ ਪਲੈਟੋ

-ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ

ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਹਾਸ ਵਿਚ ਸੁਕਰਾਤ ਗਲੈਲੀਉ, ਪਲੈਟੋ ਆਦਿ ਅਜਿਹੇ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਏ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਅੱਗੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅੱਜ ਵੀ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸਰੋਤ ਹਨ ਤੇ ਚਾਨਣ ਮੁਨਾਰੇ ਵਾਂਗ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਲੈਟੋ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਮਈ 427 ਬੀ ਸੀ ਨੂੰ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਏਥਨਜ ‘ਚ ਹੋਇਆ, ਉਸਦਾ ਦਿਮਾਗ ਤੀਖਣ ਬੁੱਧੀ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਤੇ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਉਸਤਾਦ ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਵਿਦਵਾਨ ਸੁਕਰਾਤ ਸੀ।

ਅਰਸਤੂ ਉਸਦਾ ਸ਼ਾਗਰਿਦ ਸੀ। ਪਲੈਟੋ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕੀਤੀ ਪਰ ਸੁਕਰਾਤ ਨੇ ਕਪਟੀ ਤੇ ਅਨਿਆਏ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀਣ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ। ਸੁਕਰਾਤ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪਲੈਟੋ ਸੀ ਜੋ ਸੁਕਰਾਤ ਬੋਲਦਾ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਨੋਟ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਪਲੈਟੋ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਲਗਾ ਕਿ ਐਸਾ ਵਿਅਕਤੀ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਹਾਕਮ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਯੂਨਾਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਟਲੀ, ਸਿਸਲੀ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ।

ਉਹ ਗਣਿਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਪਾਈਥਾਗਰੋਸ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ। 12 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਏਥਨਜ ਵਾਪਸ ਮੁੜਿਆ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਿਦਵਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਪਲੈਟੋ ਮੁਤਾਬਿਕ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਿਪੁੰਨ ਬੁਧੀਵਾਨ, ਪੜੇ ਲਿਖੇ, ਰੱਜੇ ਪੁੱਜੇ ਲੋਕ, ਉਚੇ ਸੁੱਚੇ ਆਚਰਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਉਹ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਇਨਸਾਫ ਪਸੰਦ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪਲੈਟੋ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾ ਵਿੱਚ ਜਜਾਂ, ਵਕੀਲਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿਧਰੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪੈਸਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਉਹ ਉਸਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੁਜ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅਨਿਆਏ ਵਧਦਾ ਹੈ।

ਉਚੇਰੀ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਕੇ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਇੰਜਨੀਅਰ, ਡਾਕਟਰ ਮਿਲਟਰੀ ਅਫਸਰ, ਮਕੈਨਿਕ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ ਤੇ ਘਟ ਰੁਚੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਵਪਾਰ, ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਆਦਿ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੜਾਈ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦਾ ਕੋਰਸ ਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪੜਾਈ ਦਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਪਲੈਟੋ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਸੀ ਕਿ ਬੱਚੇ ਸਟੇਟ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਤੇ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਾਂ ਬਾਪ ਜਨਮ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਬਾਕੀ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ, ਪੜਾਈ ਸਿਖਲਾਈ ਆਦਿ ਸਭ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਟੇਟ ਦੀ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਖੇਡ ਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੜਾਈ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕੋਈ ਸਖਤ ਸ਼ਜਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।

ਉਹ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਨਫਰਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਫੌਜ ਦੇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗਰੀਬ ਮਜਲੂਮਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਅਨਿਆਂ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਹਮਲੇ ਦੇ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।ਉਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਮਰਦ ਬਰਾਬਰ ਹਨ, ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ, ਕਰਤਵ, ਵਿਦਿਆ, ਖੇਡਾਂ, ਨੌਕਰੀ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਸ਼ੌਕ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲਵੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਬੁਰਾਈਆਂ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਗੀਤ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤੁਲਨ ਤੇ ਇਕਾਗਰਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲਈ ਕਸਰਤ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹੈ।ਸਰੀਰ ਦੀ ਵਰਜਿਸ਼, ਖੇਲ ਕੁਦ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ, ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਸੁਖਾਵਾਂ ਬਣਾਉਦਾ ਹੈ।ਚੰਗੀ ਖੁਰਾਕ ਤੇ ਸਿਹਤ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰਖਣਾ ਹਰੇਕ ਨਾਗਰਿਕ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ।

ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਦਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਫਜੂਲ ਮਿਥਿਹਾਸਕ, ਵਹਿਮਾਂ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਸੂਲ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸੇਧ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਉਹੀ ਧਰਮ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਰਾਜੇ ਡਾਈਨਿਆਸਿਸ ਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ ਪਲੈਟੋ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚੈਲਿੰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ,ਸੋ ਉਸਨੇ ਪਲੈਟੋ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਦੀ ਕਦਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਚਾ ਲਿਆ।

ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚੇ ਤੇ ਉੱਚੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਬਹਿਸ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਰੀਪਬਲਿਕ ਡਾਇਆਲੋਗ, ਫੇਈਡੋ ਸ਼ਰੇਸ਼ਟ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਲੇਖ ਲਿਖੇ। 347 ਬੀ ਸੀ ਨੂੰ ਉਹ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਰ ਸ਼ਰਾਬੇ ਤੋਂ ਅੱਕ ਕੇ ਵਖਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਜਦ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੋੜਾ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਵਿਹਲਾ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤਕ ਉਹ ਸਦਾ ਦੀ ਗੂੜੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੌਂ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

Check Also

ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਬਾਦਲ ਕਿਵੇਂ ਬਚਿਆ ਨਵਜੋਤ ਸਿੱਧੂ ਬਣਨ ਤੋਂ?

-ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਹਾਕਮ ਧਿਰ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪ ਮੋੜ …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *