ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਮਕ, ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਵਸਾ ਵਾਲੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਣ ਲਈ 2020 ਤੋਂ 50 ਮੀਟਰ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਕਰੀ ’ਤੇ ਰੋਕ ਲਾਗੂ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਹੋਏ 6 ਸਾਲ ਬੀਤ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਜੇ ਤੱਕ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਕਿ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਖਾਦ ਉਤਪਾਦ ਇਸ ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮਿਆਰ ਅਥਾਰਟੀ (FSSAI) ਨੇ ਪੋਸ਼ਣ ਸਬੰਧੀ ਹੱਦਾਂ ਤੈਅ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਸੌਦਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।
FSSAI ਮੁਤਾਬਕ ਨਵੇਂ ਮਾਪਦੰਡ ਤੈਅ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਦ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੇਖ ਕੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਕੋਈ ਉਤਪਾਦ 50 ਮੀਟਰ ਵਾਲੀ ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵੇਲੇ ਸਿਰਫ਼ ਚਿਪਸ, ਬਿਸਕੁਟ, ਨਮਕੀਨ, ਕੋਲਡ ਡ੍ਰਿੰਕ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਖਾਸ ਉਤਪਾਦ ਨੂੰ ਇਸ ਨਿਯਮ ਤਹਿਤ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਮੌਜੂਦਾ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਕੂਲ ਦੀ ਕੈਂਟੀਨ, ਮੈਸ, ਹੋਸਟਲ ਦੀ ਰਸੋਈ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਗੇਟ ਤੋਂ 50 ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਅਜਿਹੇ ਖਾਦ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ’ਤੇ ਰੋਕ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਚੁਰੇਟਿਡ ਫੈਟ, ਟ੍ਰਾਂਸ ਫੈਟ, ਵਾਧੂ ਚੀਨੀ ਜਾਂ ਸੋਡੀਅਮ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਜਿਹੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ’ਤੇ ਵੀ ਪਾਬੰਦੀ ਹੈ।
ਨਵੇਂ ਮਸੌਦੇ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਤੈਅ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤ ਦੀ ਕਿੰਨੀ ਮਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਉਤਪਾਦ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਅਜੇ ਕੋਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈਲਦੀ ਫੂਡ ਲਿਸਟ ਨਹੀਂ
FSSAI ਦੇ ਸੋਸ਼ਲ ਐਂਡ ਬਿਹੇਵਿਅਰਲ ਚੇਂਜ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਕੁਮਾਰ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਕੂਲਾਂ ਲਈ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਮੂਨਾ ਭੋਜਨ-ਸੂਚੀ ਜਾਂ ਸਿਹਤਮੰਦ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਮਸੌਦਾ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪੋਸ਼ਣ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਉਤਪਾਦ 50 ਮੀਟਰ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
‘ਈਟ ਰਾਈਟ ਸਕੂਲ’ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਵੈ-ਇੱਛਤ ਹੈ। 50 ਮੀਟਰ ਵਾਲੇ ਨਿਯਮ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਅਜੇ ਕੋਈ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਤੈਅ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਭਾਰਤੀ ਆਯੁਰਵਿਗਿਆਨ ਖੋਜ ਕੌਂਸਲ (ICMR) ਖਾਦ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਪੱਧਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਘੱਟ, ਦਰਮਿਆਨੇ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕੀਤੇ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਅਲਟਰਾ-ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਖਾਦ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਟਾਮਿਨ ਜਾਂ ਖਣਿਜ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਦੇਣ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਿਹਤਮੰਦ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦੇ।
ਇਸ ਜਾਂਚ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਚਿਪਸ ਅਤੇ ਬਿਸਕੁਟ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਜੂਸ, ਨਾਰੀਅਲ ਪਾਣੀ, ਛਾਛ, ਲੱਸੀ, ਚਾਹ ਅਤੇ ਕੌਫੀ ਵਰਗੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੋਸ਼ਣ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਪਰਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
