ਨਿਊਜ਼ ਡੈਸਕ: ਸਕੂਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ’ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਨਜ਼ਰ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਹਾਸਭਾ ਨੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਨੇੜੇ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਟੋਗੋ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵ 164 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇੱਕ ਵੋਟ ਨਾਲ ਪਾਸ ਹੋਇਆ। ਛੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਵੋਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ, ਜਦਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਇਕਲੌਤਾ ਦੇਸ਼ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵੋਟ ਦਿੱਤੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਪਾਈ।
ਅਸਲ ਆਕਾਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਕਸ਼ਾ?
ਇਸ ਪੂਰੇ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰਕੇਟਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਹ ਨਕਸ਼ਾ 1569 ਵਿੱਚ ਫਲੇਮਿਸ਼ ਕਾਰਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਗੇਰਾਰਡਸ ਮੇਰਕੇਟਰ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਸਮੁੰਦਰੀ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ।
ਪਰ ਇਸ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਭੂਮੱਧ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਦੂਰਲੇ ਇਲਾਕੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਖੇਤਰਫਲ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਗ੍ਰੀਨਲੈਂਡ ਕਈ ਵਾਰ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਲਗਭਗ ਬਰਾਬਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਗ੍ਰੀਨਲੈਂਡ ਨਾਲੋਂ ਕਰੀਬ 14 ਗੁਣਾ ਵੱਡਾ ਹੈ। ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਆਕਾਰ ਵੀ ਇਸ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
‘Equal Earth’ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਸਮਰਥਨ
UN ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਵਿੱਚ ‘Equal Earth’ ਵਰਗੇ ਬਰਾਬਰ ਖੇਤਰ ਵਾਲੇ ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਸ਼ਨ 2018 ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਖੇਤਰਫਲ ਨੂੰ ਅਸਲੀਅਤ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਨੇੜੇ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਆਕਾਰ ਮੇਰਕੇਟਰ ਨਕਸ਼ੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਗ੍ਰੀਨਲੈਂਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਵਧਾ-ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਆਕਾਰ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਨਕਸ਼ੇ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਨਹੀਂ
ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ ਕਿ ਨਕਸ਼ੇ ਸਿਰਫ਼ ਭੂਗੋਲ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਟੋਗੋ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਰੌਬਰਟ ਡੁਸੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਕਸ਼ੇ ਦੁਨੀਆ ਬਾਰੇ ਸਾਡੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਨਕਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਆਕਾਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਭੂਗੋਲ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਸਹੀ ਤਸਵੀਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਸਕੇ।
ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਵਿਰੋਧ?
ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਬਹੁਮਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਨੇ ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਮਾਮਲਾ ਦੱਸਦਿਆਂ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕੇ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਯੂਕਰੇਨ ਨੇ ਵੀ ਨਵੇਂ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਦਰਸਾਵਟ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਾ ਜਤਾਈ। ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਨਕਸ਼ੇ ਦੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਸ਼ਨ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਰਹੱਦ, ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਥਿਤੀ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੀ।
ਮੇਰਕੇਟਰ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ
ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ UN ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਮੇਰਕੇਟਰ ਨਕਸ਼ੇ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਲਗਾਉਂਦਾ। ਇਹ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਸਕੂਲਾਂ ਜਾਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਨਕਸ਼ੇ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਬਦਲਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਧਰਤੀ ਗੋਲ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਨਕਸ਼ਾ ਚਪਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆਕਾਰ, ਦੂਰੀ, ਦਿਸ਼ਾ ਜਾਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੇਰਕੇਟਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਖਾਸੀਅਤ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਆਕਾਰ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
