ਨਿਊਜ਼ ਡੈਸਕ: ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਐਨਾਲੌਗ ਪਨੀਰ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਡੇਅਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਨੀਰ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਰੁਕਦਾ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ। ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ, ਦਿੱਲੀ, ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਝਾਰਖੰਡ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਕਈ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਥੋਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਕਿਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਲੋ ਦੀ ਖੇਪ ਫੜੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲਏ ਗਏ ਪਨੀਰ ਦੇ ਸੈਂਪਲ ਮਿਆਰਾਂ ’ਤੇ ਖਰੇ ਨਹੀਂ ਉਤਰ ਰਹੇ। ਕਈ ਸੂਬਿਆਂ ਨੇ ਐਨਾਲੌਗ ਪਨੀਰ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਸਟੋਰੇਜ ਅਤੇ ਵਿਕਰੀ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਵੀ ਲਗਾਈ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਜਿਹੇ ਉਤਪਾਦ ਫੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਅਸਲੀ ਤੇ ਐਨਾਲੌਗ ਪਨੀਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?
ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਪਨੀਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪੈਕਟ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੈਕਟ ਵਾਲੇ ਪਨੀਰ ’ਤੇ ਲੇਬਲ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੋਇਆ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਜਾਂ ਮਟਰ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਐਨਾਲੌਗ ਪਨੀਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕੁਦਰਤੀ ਪਨੀਰ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਵਰਗੀ ਮਹਿਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਐਨਾਲੌਗ ਪਨੀਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਹਿਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਇਓਡਿਨ ਪਾਉਣ ’ਤੇ ਐਨਾਲੌਗ ਪਨੀਰ ਦਾ ਰੰਗ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਅਸਲੀ ਪਨੀਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਐਨਾਲੌਗ ਪਨੀਰ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ’ਤੇ ਰਬੜ ਵਰਗੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ’ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕੈਮੀਕਲ ਵਰਗੀ ਗੰਧ ਆਉਣ ਦਾ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਪਨੀਰ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਦੀ ਮਹਿਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਹਰਿਆਣਾ ’ਚ 70 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਨਕਲੀ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ
ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 ਤੋਂ 31 ਮਾਰਚ 2026 ਤੱਕ ਪਨੀਰ ਦੇ 285 ਸੈਂਪਲ ਲਏ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 200 ਮਿਆਰਾਂ ’ਤੇ ਖਰੇ ਨਹੀਂ ਉਤਰੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 171 ਘੱਟ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਅਤੇ 29 ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਏ ਗਏ।
ਵਿਭਾਗ ਮੁਤਾਬਕ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਪਨੀਰ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 70 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਨਕਲੀ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਐਨਾਲੌਗ ਜਾਂ ਗੈਰ-ਡੇਅਰੀ ਪਨੀਰ ਅਤੇ ਘਿਓ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਤੇ ਵਿਕਰੀ ’ਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਐਨਾਲੌਗ ਪਨੀਰ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ’ਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਰੋਕ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ।
ਦਿੱਲੀ ’ਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਹੁੰਚ ਰਿਹਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਲੋ ਪਨੀਰ
ਇੱਕ ਅਨੁਮਾਨ ਮੁਤਾਬਕ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਰੀਬ 55 ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਲੋ ਨਕਲੀ ਪਨੀਰ ਦੂਜੇ ਸੂਬਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕਰੀਬ 5 ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਲੋ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਸਪਲਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਓਖਲਾ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਰੀਬ 20 ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਲੋ, ਗਾਜ਼ੀਪੁਰ ਵਿੱਚ 7 ਹਜ਼ਾਰ, ਜਨਕਪੁਰੀ ਵਿੱਚ 5 ਹਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਯੂਸੁਫ਼ ਸਰਾਏ ਵਿੱਚ 4 ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਲੋ ਪਨੀਰ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।
ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ’ਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਲੋ ਪਨੀਰ ਜ਼ਬਤ
ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ 5,643 ਛਾਪੇ ਮਾਰੇ ਅਤੇ 1,517 ਸੈਂਪਲ ਲਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 346 ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਾਏ ਗਏ। 18 ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ FIR ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਦਕਿ 446 ਮਾਮਲੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦਾਇਰ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਲਖਨਊ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 ਵਿੱਚ ਆਗਰਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸਵੇਅ ਤੋਂ 4,800 ਕਿਲੋ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ 2025 ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 1,800 ਕਿਲੋ ਐਨਾਲੌਗ ਪਨੀਰ ਫੜਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਜੀ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਕੜੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ’ਚ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਲੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਬਤ
ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 12 ਅਗਸਤ ਤੋਂ ਐਨਾਲੌਗ ਪਨੀਰ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਵਿਕਰੀ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ’ਤੇ ਰੋਕ ਹੈ। ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਹੁਣ ਤੱਕ 10,835 ਕਿਲੋ ਪਨੀਰ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁੱਧ ਪਾਊਡਰ ਅਤੇ ਪਾਮ ਆਇਲ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਉਤਪਾਦ ਨੂੰ ‘ਮਲਾਈ ਪਨੀਰ’ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਵੇਚਣ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ 550 ਕਿਲੋ ਐਨਾਲੌਗ ਪਨੀਰ ਸਮੇਤ 775 ਕਿਲੋ ਅਣਉਚਿਤ ਸਮੱਗਰੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਚਾਰ ਲਾਇਸੈਂਸ ਮੁਅੱਤਲ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੱਕ ਨਿਗਰਾਨੀ ਤੇਜ਼
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਸਾਲ ਐਨਾਲੌਗ ਪਨੀਰ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਵਿਕਰੀ ਅਤੇ ਸਟੋਰੇਜ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਕਪੂਰਥਲਾ, ਫਰੀਦਕੋਟ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਵਟੀ ਪਨੀਰ ਫੜੇ ਜਾਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ।
ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਅਸਲੀ ਪਨੀਰ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕਰੀਬ 400 ਤੋਂ 500 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋ ਹੈ, ਜਦਕਿ 250 ਤੋਂ 350 ਰੁਪਏ ਕਿਲੋ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਘੱਟ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਮਿਲਾਵਟੀ ਹੋਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ।
ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ’ਤੇ ਰੋਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 12 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ 88 ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ 88 ਸੈਂਪਲ ਲਏ ਗਏ। ਕਰੀਬ 100 ਕਿਲੋ ਪਨੀਰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ।
ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਪਨੀਰ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਸਪਲਾਈ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 15 ਕੁਇੰਟਲ ਪਨੀਰ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਬਖ਼ਤਿਆਰਪੁਰ ਤੋਂ ਬੱਸ ਰਾਹੀਂ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ 1,400 ਕਿਲੋ ਸ਼ੱਕੀ ਪਨੀਰ ਵਿੱਚ ਸਟਾਰਚ ਮਿਲਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ।
ਝਾਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਐਨਾਲੌਗ ਪਨੀਰ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ
ਝਾਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ਐਨਾਲੌਗ ਪਨੀਰ ’ਤੇ ਫਿਲਹਾਲ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੇਬਲ ’ਤੇ ਐਨਾਲੌਗ ਪਨੀਰ ਹੋਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾ ਦੇਣ ’ਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਖੁਰਾਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮਿਆਰ ਕਾਨੂੰਨ, 2006 ਤਹਿਤ ਮਿਲਾਵਟੀ, ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜਾਂ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਲੇਬਲਿੰਗ ਵਾਲੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਐਨਾਲੌਗ ਪਨੀਰ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਾਰਵਾਈ ਜਾਰੀ ਹੈ।
